Xulio López Valcárcel



 

 

 

 

Nomeado por:
Xosé María Álvarez Cáccamo
Manuel Forcadela
Helena Villar Janeiro
X. H. Rivadulla Corcón

Nomea a:
Diana Varela Puñal

Bio-bibliografía:
Xulio López Valcárcel (Lugo, 1953), poeta e narrador, é licenciado en Dereito pola Universidade de Santiago de Compostela e na actualidade traballa como procurador dos Tribunais en A Coruña. Membro destacado da Xeración Poética dos Oitenta, figura nas máis importantes antoloxías da poesía galega contemporánea, como Escolma da Poesía galega, de Xosé Lois García, Poesía Galega de hoy (Colección Visor, Madrid 1991), Los caminos de la voz, seis poetas gallegos de hoy (Colección Maillot Amarillo, Granada 1995),   Poesía Gallega Contemporánea (Litoral, Málaga 1996), Antoloxía Consultada (1976-2000), de Arturo Casas, ou  Desde a palabra doce voces (Barcelona, 1986) e Poetas galegos do século XX, (Espiral maior. A Coruña, 2006),  de Luciano Rodríguez. Os seus poemas foron traducidos ao español, catalán, inglés, italiano, alemán, ruso e francés.

Colaborador habitual de prensa e radio, é membro da Asociación Española de Críticos Literarios, tendo recibido polo seu traballo divulgativo no xornal “El Ideal Gallego” e en “Radio Coruña. Cadena Ser”, o premio “Irmandade do Libro”, concedido pola Federación de Libreiros de Galiza. Está en posesión, entre outros, dos premios Celso Emilio Ferreiro, Antón Tovar e Miguel González Garcés, sendo Premio da Crítica Española en dúas ocasións (1994 e 2004). Entre os seus libros podemos citar Víspera do día (1979), Solaina da ausencia (1987), Memoria de agosto (1993), Casa última (2003), A melancolía dos corpos (2008) e a escolma de poesía mapuche traducida ao galego “Lúa de xemas frías” (2009). Como narrador publicou o libro de relatos Anel de mel (Vía láctea, 1991) e a novela Campo de Marte (Espiral Maior, 1999). E como ensaísta, a edición da Poesía galega de Miguel González Garcés (Espiral Maior, 1998), Viaxe ao corazón de Galicia (A  Nosa Terra, 2001), Sinais na Area (Diputación da Coruña, 2007), Mineiro de Luz (Laiovento, 2009), Confesión de Parte (Espiral Maior, 2010) e O escano baleiro (Biblos, 2011).

Na rede:
Caderno persoal
Na Asociación de Escritores en Lingua Galega
Na Biblioteca Virtual Galega
Na Galipedia

Poética:
AUTOPOÉTICA 1

PALABRAS CONTRA O TEMPO
Leves, fráxiles,
nin esculpidas en pedra,
nin forxadas en ferro,
as palabras,
alento breve
no medio do inmenso xelo,
a penas un eco,
o palpexar
dunha pequena luz
na noite.
Tan soas e desvalidas,
tan vulnerables.
Nin madeira, nin pedra, nin aceiro.
Déixoas caer
como fillas perdidas
na indiferencia que as acolle.
Cavilo, ¿que farán sen min?
A penas tremor de ar,
tépedo pálpito de brisa,
as palabras
tenaces resisten
conmovidas,
pequenas chamas
alimentadas de amor
contra o tempo.

AUTOPOÉTICA 2

 

INVENTARIO E RECUPERACIÓN

A brisa que ondea as flores do teu biso,
o recendo dos corpos no amor,
as tremerosas mapoulas dos ribazos,
algúns días de agosto na cidade que amo,
o mar vertical, a súa resonancia,
o que fomos e o que aínda seremos,
as pálpebras que se pechan resignadas
sobre a dimensión do inverno.
A humildade da herba.
As palabras que son verdade no poema.

Poemas:

SE ENVELLECEMOS XUNTOS
Se subo ata o teu berce
e me remonto polos anos
son neno contigo en celestes
mañás de balanzos e sinos,
prendóme ao voo da túa saia
e esperto ao amor
nun mencer cheo de alas.
Mais, se envellecemos xuntos,
se desandamos o vieiro da vida
paso a paso,
mirarei nos teus ollos
o esvarar do tempo
inorde como un barco.
Se envellecemos xuntos
e desfago a madeixa dos meus días
ao teu lado
fareime confidente
do teu camiño sen pegadas
do teu canto e do teu ánimo.
Compartirei o sal, o leito
e o abrazo,
saberei escuramente que o noso paso
polo mundo non é en balde.

Confundidos nun único latexo
acompasado,
seremos dous regatos marchando
nunha mesma auga,
dous lumes consumíndose
nunha soa chama,
dúas vagas acalando o seu fragor
na area final,
última praia.
Entre as idas e as voltas do azar
ou do destino,
ti serás a certeza.

Se envellecemos xuntos,
se te acompaño neste tránsito,
deixarei bolboretas lenes
nas túas pálpebras cansas,
escoitarei o repenicar da chuvia
nas xanelas da nenez,
sentirei a túa voz
esmorecerse en calma.

Bastarame para entendelo todo
a limpa mirada da túa luz sen ansia.

 

CUTTY SARK
¡Os veleiros!
¡Mirade os veleiros!
No vento que lixeiros,
os veleiros.

Deriva do amor,
quimera do aire,
grácil elevación…,
os veleiros.
Cara ao alto
os mastros
aspiran,
as cordaxes son
arañeiras de soños.
Cara ao alto
aspiran.
Ser vento no vento,
os veleiros.

Van polo fondo do vento,
polo fondo do soño,
polo fondo do tempo.

Un ronsel de adeuses
fica tras eles.

¡Os veleiros!
¡Mirade os veleiros!
Decidida, a súa proa,
fende espumas.
Mirade as súas velas,
fortes
como peito de varón,
leves
como blusas de rapaza.
A súa popa
péchase a un pasado
que non conta.

A quilla
fende
un azul inmenso.
O azul do mar,
o azul do ceo,
brancos,
tan brancos,
os veleiros.
Mirádeos,
van polo fondo do vento,
polo fondo do soño,
polo fondo do tempo.
¡Os veleiros!

Catedrais do vento,
o silencio máis branco
navegan.
Saben abertos
todos os portos.

¡Renxen os mastros!
No vento
que lixeiros,
os veleiros.

O vento,
o vento,
os veleiros.

Algo alado deixan en nós
cando os vemos partir.
O presentimento
de que non voltarán…

Van polo fondo do fondo do vento,
polo fondo do fondo do soño,
polo fondo do fondo do tempo,
¡os veleiros!

 

ADAGIO, OFRENDA ÚLTIMA
A poeira do tempo
riba da memoria deste día
non me roube a súa difusa prata,
os seus ocres pálidos.
Non me deixe indefenso e nú
sen a súa inconcreta ofrenda
de matices ante a noite.
Non me deixe a ferida delicada
deste momento en música que vencido
de agonía se inclina,
sen a opulencia esplendorosa
dos bordados do seu traxe,
como unha fermosa dama que viste
de ouro a súa fráxil luz
diante da morte
 

CASA
Hai unha casa de loureiro e soño,
pola que escorren as augas
vagarosas do olvido, en Naemor.

Antes de que os pais nacesen,
antes de que os avós fosen nenos
xa estaba alí, a esperarme.
Foron moitos os que nela durmiron
o último soño, pero fun eu o único
de quen acolleu o primeiro pranto
es os primeiros pasos.
Fican distantes as límpidas mañás
de verao, as xanelas abertas
a un recendo de herba e de cereixas,
fican distantes os densos invernos
de chuvia, o vento agarrándose
ata facela tremer, nao
ancorada no medio do trebón.

Casa nai, casa claustro,
todos os ceos, todos os mares, todos
os continentes, países e lugares,
cabían enteiros no atlas
sen nomes e sen datas
do teu pequeno, íntimo, arrebatado mundo.

Hai unha casa de pedra e de pan,
de ternura e de espanto, en Naemor.

Unha luz grisalla pousa
nos cuartos xiados,
nas cinzas do lume orixinario.
A memoria destila un olor de mimosas.

Ponlas esgallas dunha árbore única,
un tras outro, arrebatados por unha escura maré,
foron marchando. A casa descoñeceuse,
non era a mesma sen as súas voces,
sen o seu bulicio, a súa alegría,
sen o seu peso nas táboas.

Dolorosa como o sal nunha ferida,
sinto miña a súa tristeza,
doce casa doutros días, onte alegre,
hoxe abandonada e en ruínas.

Hai unha casa de loureiro e soño,
de lume e de barro, de menta e de ferro,
en Naemor.

 

CEREIXAS
Antes de que o desexo tinguise os ollos,
antes de que a ambición cegase
a trémula flor azul do liño,
o norte fráxil dos soños,
houbo un tempo de cereixas.
Non resulta doado entendelo,
pero antes da súa mancha,
do seu oprobio, antes de que nos ferisen
ferruxe mesquindade, óxido miseria,
corrosión calumnia,
antes da definitiva dor,
houbo un tempo de cereixas.
Polpa, celme lentísimo,
sobre o fondo verde das follas
brillaban, rubís acesos,
as cereixas.
Antes do desexo, da ambición
e da conciencia da morte,
aló, na inocencia máis antiga,
houbo un tempo de cereixas.

 

NOVEMBRO, CHUVIA DE CINZA E TEMPO
Era verao e eramos nenos…

Recónditas alcobas
fechadas á fogaxe
acollían na penumbra
sestas rumorosas,
respiracións apracibles,
ata acordar renovados
pero raros, como apetentes
de infinito, ao devalar calmo
das tardes de verao.

Pola noite entre un fragor
de chicharras e de grilos buscabamos
a luz inxel dos vagalumes,
cóxega de asombro nas manciñas.

Pero agora é Novembro,
a quietude pousa o seu mofo
nas tempas, o silencio
cae pesado polas pálpebras;
agora é Novembro e chove,
chove na casa dos mortos.

Chega a chuvia dun país distante,
entre panos de cárdenas ausencias
mexéndose no aire, chega a chuvia
e cae furando os teares dos soños,
a casa sen tellado, barco
abandonado no naufraxio.
Queimada no azougue dun espello
a imaxe perplexa dun estraño.

Erguidas con esforzado amor
sucumben as paredes, socavadas.
Apagouse o lume, xeáronse os leitos
que acolleron sonos, amores, enfermidades,
descansos. Unha rasada brutal abátese
polos corredores nos que menta e xeranios
eran coidados, rube polas escadeiras,
asola os cuartos e aniquila
todo reducto, toda resistencia.
Podreceron os lenzos baixo o traballo
oculto das termitas, enmudeceron as voces,
acalaron as risas. Minuciosa a chuvia
non deixa lugar, espacio nin recuncho.
Todo o invade, todo. Todo o destrúe, todo,

Era verao e eramos nenos…,
unha inmensa lona de cores
ondulaba no vento, podo vela
como podo aínda ouvir o seu estalo:
o mesmo mar de onte chega ás praias de hoxe,
pero agora hai números de teléfono
nos que xa ninguén responde.

Á tardiña, regresan do traballo,
descoñecidos, apurados pasaxeiros
sen bolsas, sen maletas, sin nome, sen rostro,
que se esfuman non se sabe onde,
en ocos de frío, en buguinas de adeuses
nas que caben o mar, os bosques recatados,
o acalar tebregoso da curuxa,
os ríos taciturnos…

Agora é Novembro e chove,
chove, na casa dos mortos.

 

REGRESO
Abatida luz,
remotas
as mesmas luces familiares,
os ecos esmorecidos dos ausentes.

Dormes
no mesmo leito no que eu nacín.
Seguen
os vellos libros
os antigos mobles
que acolleron
aquela intimidade
de veludo lento.

Pesa a sombra
dos seus nomes…

Esfórzase en seguir
quen permanece.

A mesma penumbra,
as apagadas voces
que se dispersan
no tempo.

Igual que daquela
a vaga luz no fondal
dun misterio,
os obxectos quedos
nun silencio
que vai máis aló do silencio.

Acaso os mesmos soños
devastados.
Todo distante
e perdido,
incolora a memoria.
Mais ti dormes,
a cadencia en paz
do teu respirar
enche de vida
a desolación destas estancias…

Se aínda estamos vivos,
ao menos, máis apacible, o perdido.

 
OUTRO POEMA DOS DONS
Gracias quero dar
pola noite e a chuvia
que nos devolven a memoria da nai,
e pola muller
que dá forma á beleza.
Gracias polo sexo
que une nunha soa carne
dúas soidades
e polo soño que nos permite
a viaxe á morte
e o regreso.
Gracias polo vento
que nos fai estraños de nós mesmos
e pola pedra
que aspira a soñar a eternidade.

Gracias quero dar polos nenos
que non coñecen nin a culpa nin a morte,
e pola música,
alma en epifanía trascendida.
Gracias pola luz
que nos devolve o mar nos ollos da amada
e polo aire, vivificante e saudábel.
Gracias pola beleza,
que nos enche e acovarda,
e polo mencer
que nos ofrece a ilusión
da primeira vez.

Gracias
pola xuventude e polos sentidos.
Polo loureiro e o trigo,
polo viño que nos sume
nun transo sen dolor,
pola herba, máis tenaz que o tempo,
e pola arte
que nos sobrevive.
Gracias quero dar
polos días que compartes comigo,
pola caricia e polo beixo.
Gracias polo mar, absoluto e poderoso.
Gracias polo silencio e polo verso.


REMOL

Esa calor que deixas no leito
cando te ergues…,
nada tan tenro, nada tan subtil
e inapreixable, nada tan íntimo.
A calor do teu corpo,
penuxe de paxaro,
tepedeza dunha ala,
anxo ignoto que deixou
a súa presenza invisible
nese lugar que delimita,
impreciso, o teu corpo;
o teu corpo, leve peso,
pero ténue, máis ténue, a morneza
dese rescoldo
sen materia, sen forma,
ingravidez esluída,
remol último perdéndose…
Fronteira vaga, límite ao non ser,
esa calor silente e fonda
que polos dedos ascende
en corrente amorosa,
marmañeira envolvendo
nunha diana de ardor
o corazón.

CORPOS NO AMOR

(Sobre un tema de Luís Cernuda)

Que sonora melodía interpretan os corpos cando se aman
pura e antiga coma a primeira graíña
no sulco fecundado
roce de penuxe ardor xiado queimante friaxe

Lembra ao zoar do vento nas carballeiras
e o bater dos remos nas augas
dun lago fondo e tranquilo

É unha caída ascendente un asalto ás simas
negación para afirmarse
Límite de dous todos derrotados
sucumbindo victoriosos
noutro corpo único

Abeirados á aurora
inscritos na mesma órbita
transitan os corpos o amor
suspendidos sobre o abismo
recónditos lugares incruentas batallas
abecedarios sen palabras cifras
sen obxecto nin significado

Inocentes sen culpa nin remorsos
esquecen o propio nome que a lembrar só atinan
cando pronunciado o escoitan
noutros labios
Sábense hóspedes transitorios criaturas indefensas
traspasando o umbral

Chegan incompletos mutilados dispostos
a integrarse nunha unidade plena
arpexio natural como peixes ou nubes

Fermosos corpos no amor máis fermosos
elévanse sen esforzo
conxugan o gallope dos cabalos
e o aletexo das libélulas

Todo flúe interfire  tremelece
Esfera pechada
a pancadiña dunha formiga resoa no confín do universo

Pura melodía  a dos corpos enlazados
É agonía e bendición
baleiro cheo cegueira lúcida
É oración  e blasfemia
resposta á morte
acaso redención

 

O ULIDO DA DOR
A que ole a dor….
Como o frío, a soidade, o medo
ou a morte,
ten tamén un ulido a dor.
Moitas veces tentei descifralo
pero escóndese, eslúese,
camúflase. Ofrece pistas falsas.
Ten algo de alcanfor, de pechado, rancio,
algo de narcótico,
poidese ser alcol, adrenalina  ou mercurio,
como podería ser amoniaco
con ese regusto de vértigo e náusea.
Ten estigmas de ulcerada claridade,
descansa sen ser visto nas cadeiras
e pendura obsceno das perchas da tristeza.
Porque existe ole, si, a  dor ole
nas olleiras violetas,  nos vidrios do insomnio
e nas cárdenas cicatrices da espera ou da angustia.
Olen os corpos doridos,
ole a febre e a sombra
como olen a canseira, a miseria ou a fame.
Ole a dor e aprémenos
na boca un esparto,
unha esponxa  a garganta,
cando percibimos nítido, punzante,
recoñecible e á  vez indescifrable,
o  seu ulido.

VIAXE AO OESTE

Cando me chegue a hora
de emprender a viaxe cara o Oeste,
recolla a áncora e me afonda
quedamente
nas sombras do solpor,
non te levarei comigo.

Irei senlleiro e digno
esquivando como poda
pozos, trampas e celadas
cara unha casa que me agarda,
e da que non cabe esperar
nunca o regreso.

Cando me chegue o día
de emprender a viaxe cara o Oeste
e deixe atrás todo canto amo,
irei espido e limpo desexando
que a navegación do sol
polo espazo insondable da noite,
aviveza nos meus ollos a lembranza
daquel tempo sinxelo e pleno
contigo compartido.

Eu xa non estarei
pero se  algún coñecemento
concedido me fose, sabe que levarei gravada
por sempre a túa imaxe,
musitada a mellor oración
para os meus labios:
o teu nome, amor, que encheu de gracia
as horas ardidas do pasado.

Son e vídeo do autor:
Poesía para perdidos