Diana Varela Puñal

 

 

 

 

 

Foto: Ana García (Voz de Galicia)

 

Nomeada por:
Xulio López Valcárcel

Nomea a:
Miguel Anxo Fernán Vello

Bio-bibliografía:
Nacida en Corme, Costa da Morte, trasladouse ós catorce anos á Coruña, onde exerce na actualidade como avogada. Algúns dos seus poemas viron á luz na revista Xistral  de Lugo, no Anuario Brigantino,  Ferrol Xurídico, no xornal o Correo Gallego…

Colabora no diario Galicia Hoxe coa súa sección semanal Cartas boca arriba.

Despois de gañar o  Premio Díaz Xácome, de Mondoñedo, obtivo no ano 2006, polo seu poemario  Fíos, o Premio Uxío Novoneyra das Pontes de García Rodríguez. Fíos, cun poema-prólogo de Luz Pozo Garza, foi editado por Espiral Maior no  ano 2008, a mesma editorial que publicou, en decembro de 2010 o seu segundo libro, Animal Abismo.

No ano 2011 presentou o poemario infantil ilustrado, As trovas de Midas, publicado pola editorial Galebook e novidoso por estar dispoñible tanto en formato dixital, coa voz da propia autora, como en papel.

Na rede:
As trovas de midas (Preme na esquina inferior dereita para pasar as follas)
Na Asociación de Escritores en Lingua Galega
Cartas boca ariba (Galicia Hoxe)

Poética:
AUTOPOÉTICA

O POEMA

O papel espido,
espida a mirada,
espidas as mans.
O poeta nu
non ten sombra,
só ten memoria.

Esmorece
ó vivir dúas vidas,       
exhala
vinteún gramos
en cada poema.

MENSAXE

Espidas, orfas,
as  palabras precisan
dun xastre que as vista.
Nacidas a carón da mañá,
dánlle forma ós soños,
como a canle dun río.

Se renegan delas,
extravíanse na humidade
e tórnaselles verde
o vestido de fungos.

Eu protéxoas á calor do pensamento,
nunha casca branca,
onde non se mancan.

NIÑO DE VOZ

Hai  unha voz antiga,
non por vella nin gastada,
xema da orixe.

Terra, semente, auga.
Mans.

Nútrese desde o cilindro grave
do embigo,
se non fose blasfemia pronuncialo.

Iso traio na gorxa,
como un paxaro
para o seu niño.

FÍRGOA

Entra, claridade.
Mira as pálpebras cansas
nas xemas dos dedos,
suaves como pétalas.
Movementos lentos,
ser adelgazado, musical.

Entra, claridade.
De tanto buscarte
coñeces a entrada,
identificas a voz
que te reclama.

Entra, claridade,
fírgoa ferinte e piadosa
sobre as pálpebras illadas,
pechadas da noite.

Poemas:
O TRASNO

I

É un triángulo invertido
que nace na fronte
e se estreita no peito.
Teño cansos os ollos
por dentro
de tanto acougalo.
Cando esperta
pídeme as mans,
e descálzame os pés
na fondura.

Só respirando amodo
e abalándoo
no alento,
amolece por un intre
o peso.

II

Como a vaga de mar que nace da calma,
así eu o presinto,
pouso da fin que en nós está.
Non é unha dor punzante no centro,
nin unha palabra ou xesto.
É un permanente arrepío na caluga
fluindo cára os ombros,
extendéndose polo eco
de cancións ocultas, atormentadas.
Faime invisible,
váiseme a forza da boca
ó lembralo
e  medro.

 

 

GROIS

¿Como se descubriría o sitio fondísimo
no que tiña agochado aquel recordo?
Vinte anos despois,
voltoume á boca o gosto dos grois con azucre.
A tarde apañándoos na Fonte da Agra,
o grande disgusto ó perder as tesoiras
e a risa sonora do ano seguinte
ó volver a atopalas, enferruxadas.
¡Como se delongaba a Atalaia
deténdome en todas as silvas!;
se me espiñaba, comía un.
Esquecida  a hora de ir para a casa,
abría a orquestra a primeira ventá
e entraba a segunda e a terceira.
Ó final, de par en par todas as ventás abertas,
chamando as nais polos fillos
nunha coral acompasada de nomes,
coa percusión axitada das nosas carreiras pola costa.
¡Avalancha de moraaas!;
logo, toda a cociña morada.
Aletexa intacta a bolboreta no peito
do galopar nervoso  para a casa,
cos grois brincando nas saquiñas.
O eco reclamante das voces das nais,
na caída da tarde.

 

 

EMIGRANTES

Na grisalla húmida dun setembro,
á volta da escola,
os bisavós calados, na cociña;
ninguén explicara aquela intromisión,
aquelas roupas enriba da cama,
aquela tristura dos seus ollos,
nos meus, a desconfianza.

Ó  meu bisavó gustábanlle as laranxas
e xiringábame zume ó partilas.
Ó pasear cantaruxaba sen abrir a boca,
marcando o ritmo coas mans,
e arrastrando os pés.
Meu bisavó era músico
e emigrara dúas veces:
a primeira vez, de mozo,
chegou a América,
a segunda vez, de vello,
á nosa casa.

 

 

LADAÍÑA POLA SALVACIÓN

I

Transitei os verticais segundos da noite
estudiando cada un
dos seus vértices,
analisando cada un
dos seus castigos,
afondando na almofada húmida,
nas sabas húmidas,
nos panos esgotados,
nas náuseas, na febre,
no aire denso, contaxiado de  berros.
Pechadas con forza resollaban as mans,
incapaces, buscando.
E tiven medo de que tanta dor,
cambiase o ulido
dos meus ollos.

II

Non falo da morte e da enfermidade,
abocados como somos a esa escravitude,
falo da miseria de sermos libres,
e escoller ser miserables,
da enteireza de sabernos
fracos, dubidosos, errantes,
e quedarnos ahí,
rotos, corrompidos.

¿Onde se enxendra a dor?,
¿quen nos concebiu
tan fráxiles e limitados?

III

Non  nego a difícultade da loita,
o veleno do rancor,
as balas do engano,
as patadas do interés,
as mentiras-caricias,
a carouta nos bicos,
deixan unhas cicatrices na cara
que non hai maneira de agochar.
Pero nada deso son eu,
se me reclaman,
alá me irei á batalla
e miles de aceites e incensos
purificaranme de novo
a mirada,
e non serei un deses noxentos armarios
que gardan cousas podrecidas.
Non serei cómplice da dor,
non se quedará en min, levedando,
arrastrándome polos pés,
anexionándome o peito,
feríndome a intelixencia.
A transparencia da luz,
liberadora, equilibrante,
é a máis poderosa das armas,
porque delas prescinde.

IV

Recoñezo que vou cansa,
asustada,
asulagadas as noites
e non exactamente por tristeza,
senón por medo.
Xa tan ferida e vulnerable,
dime, ¡dime!:
¿A que me aferro?,
e ti non dis nada.
E aférrome,
sen nada esperar,
sen ansia,
á consciencia de intuirme
a penas aire.

 

 

ECO

O mar,
os ollos abertos dentro do mar,
auga por dentro,
materia que se desgrá,
núcleo.

O mar,
respiración que se presente,
instinto,
continuidade.

Peixe ancestral repta,
busca refuxio
na atmosfera esluída,
resoa o mar
no fondo das tempas.

O eco do mar
no xerme das casas,
primeiro son,
escuridade.

O eco do mar
na orixe da conciencia.

 

 

A DOCE EXTENSIÓN

Ó arbitrio de que designio?
Doce foi a condena ó arbitrio do tempo,
do cansanzo, do acougo dos outros.
Unha extensión coa melodía do vento
no rostro, a visión da sentenza aceptada.
O esplendor. A súa plumaxe abrasa
os dedos que expulsan; sobrevoa,
coma os soños, a paz dos desamparados.
Os outros. Os que teñen a porta marcada.
Os que acordan designios en brancas
xuntanzas que non se cuestionan,
para que protexerse da noite?
Polos elixidos non pasa.
Tampouco o delicado desexo,
refuxio lene para os ollos afeitos
ás pragas da noite: O esplendor.

 

 

O CAMIÑO ATÉ A CASA

Comezaron a chuvia e o vento
cun rezume morno que
os torna máis intensos;
despréndense a xiróns do ceo
os últimos restos do verán.

As rúas están perdidas;
a xente avístase ao lonxe
en tensa distancia; ninguén
se aproxima, agás os anxos.

Primeiro tres nenos co seu baile
de pasos no que un pé se arrastra
e o outro fica no ar uns segundos,
como garzas. Máis tarde a rapaza
de ollos brillantes e o último
cigarro; mensaxeira, pomba de ás
vermellas e brancas de volta á casa.

Os dous negros aurorais
cubríndose da auga coas mochilas
cheas de discos e pulseiras.
Talmente cabalos coa pel
mollada sobre un campo de herba;
rin, e os seus dentes, pingas tenras.

Ninguén se aproxima.
A chuvia e o vento, a chuvia
e o vento, a chuvia entre os anxos

 

 

SER NO SER

Os teus ollos buscan, ó mirar, algo descoñecido.
Ausente a palabra mantés intacta a antesala
na que as ideas son claras.
Tamén a ti te invade o invisíbel?

Ensumido o fío que conforma a mirada
moito antes de facerse recordo,
nalgún lugar virxe de nomes,
animal que xogas,
quen ousa distinguirnos?

Ser no ser, entra no teu corpo o aire
igual có vento a hospedarse na herba.
É humana a invención do desprezo.

Pechas os ollos para beber, estás vivo!
Así eu, animal, humildemente, respiro.

 

 

O ARTISTA

Collo o lapis
para escribir algo
que creo profundo
e ti xogas con el,
mordisquéalo, xíralo no aire
e poste panza arriba
facendo acrobacias.

Cal é o poema,
o teu xogo
ou o que eu escribo?
Mírote e somella inútil
calquera esforzo,
todo o sabes sen presunción.

Agora xogas co libro,
fileiras de formigas,
de humanas ocupacións,
para que tanta seriedade
se lle pós a patiña enriba
o libro é un xogo,
e de súpeto todas as incógnitas
son absurdas.

Sinto inútil a pelexa
se todo queda dito
coa nena que apertaba
a mingalla de queixo entre os dedos
mentres a nai a levaba no colo.

Eu tratando de facer un poema
e o gato, mordéndome o lápis,
volveume ridícula:
Aquí está, me dixo,
e eu, recoñecido o maxisterio,
observo satisfeita o artista.

 

 

ANIMAL

Dormes, amado, dormes?
Escoita o vento da túa terra,
o corpo da túa amada
que te chama desde o mar.

Aquí dentro, no fondo,
xusto no centro
de min estás.
Sinto ecoar os teus movementos
esvarando
coma un peixe,
avanzando,
deixando a un lado o mar
que vai ondeándome o ventre,
aurora boreal inzándose,
facéndose fogar.
Dous animais o habitan:
Muller e home;
ti  co teu nome,
os ollos abertos,
as mans abertas.
Habitante único de min
nadándome.
Animais.

 

 

A TÚA ALDEA

Sentada no banco de pedra
efluíron por min os teus avós:
Nalgún recuncho daquela laxe
sobrevive a súa ollada
fitando distraída o chan,
o xesto das súas mans, apoiadas.
Tanto como os amo
pasaron eles polo mundo
sen poder miralos.
Reconstruíndo os días da túa casa
cantas veces percorreriades o chan
que soamente pisei unha vez.
Pero houbo un intre atemporal,
superados vento, follaxe, impedimentos,
no que os meus pés se axustaron
no oco que deixaron os pés dos teus avós,
e vin a túa nai dándoche o peito
e sentín o tacto dos teus labios de neno.
Tras a xanela do cuarto onde naciches,
descubrinte aprendendo a andar
buscando a parede coas manciñas.
Paira  pola casa o alento
do primeiro paso do meu fillo.
Invadida do mesmo aire da túa aldea,
compartín a mesa convosco, a carón do lume
acolléronme os teus devanceiros.

 

 

RUAR

O inverno verniza o ar
cunha fráxil lámina,
as rúas escachan ó pisalas
e ó vagar por elas, alleados
os ollos, resoa máis intensa a cidade.
Libre: se vou ruando mentras
todos dormen, quen o sabe?.

Dor pequena, entras pausada no frío
da  mañá, confiada, coma quen entra
na súa casa. Rebélaste aínda que nunca marches,
só escoito pasos; rexa presenza,
non sei se quero que te vaias.

Non son terríbeis os solitarios que
poboan bares cando outros espertan
ou xantan. Non é xusta a vergoña
do leve escorzo que debuxan, apresurado
o xesto por beber alcohol.

Se ebrios agroman nas tardes de domingo,
mentres outros se recollen;
es ti que os atormentas.

Aínda que onda el me leves,
miúda compaña, non é axe o seu destino,
recoñézote e case me ampara
saberte comigo, morte pequena,
non sei se quero que te vaias.

 

 

QUIXOTE CONTRA O DELIRIO

Que queres de min?
Por que me atormentas
cun diaño saudoso
a conmoverme, se non te chamo,
se expresamente te desboto.
Entras ocupando o recuncho
máis íntimo do acougo.
Desexo a virtude  da pel
que me ampare na noite
e me salve, se non a teño,
que máis queres de min?
Por que te asañas
se contra ela loito e contra ti,
que urdes mentiras e me enganas
e cando creo que marchaches
atacas de novo con desproporcionadas
armas, e faisme pelexar
contra o aire coma un neno cego.
Penso nas mulleres encintas
e por un intre vénzote,
mais sempre voltas, cruel, contra min.
Aínda no silencio  me feres
e buscas levarme contigo
para abaixo, mais non vou.
Ireime, resistindo cara arriba,
primeiro cos dentes apretados,
mordéndote, os brazos
feridos, o peito aberto,
as mans elevadas cara o ceo.

*

Envías mensaxeiros
ocultos de traizón,
aquí me tés, mira o meu torso,
íspome, é sinxelo apuntarme.
Ti váleste da escuridade,
eu prendo candeeiros,
soade carlous e trompetas!
Pensas que me vences
porque xa advertiras
da tolura, mais non
lograches roubar
o pardal á mañá respirando
coas azas cheas de orballo
no antepeito da xanela.

*

Sinto mágoa por ti,
por coñecernos de vello;
sei que vés a humillarme.
Vaite, furna dos que dormen á mantenta,
comeza o tremor
das mulleres, dos homes, batendo
incensantes as ás contra o muro.
Comeza a vitoria, o campo
de Criptana cóbrese de seiva.
Animais, figos que rebentan
na face da mentira e volven
perfume a podremia. Cabalos
a gallope, panteiras a devorarte,
femias de todas as especies
protexen nenos, aves, cachorros.
Árbores que se apretan e florecen
por vencerte. Vencémoste,
cruel, sixilosa, inimiga senlleira,
con esforzo e cansanzo.

*

Cando os anxos baten as ás
incesantes, treme a terra,
empréndese o voo,
o muro desfaise en area.
Os afogados emerxen,
elévanse os corpos, elévanse.

Unha reflexión sobre “Diana Varela Puñal

  1. Pingback: Recital da A á Z | O levantador de minas

Os comentarios están pechados.