Xavier Seoane

FOTO (Autoría: Fátima Blanco)

 

Nomeado por:

Xosé María Álvarez Cáccamo

Manuel Forcadela

Dores Tembrás

Modesto Fraga

X. H. Rivadulla Corcón

 

Nomea a:

Arcadio López-Casanova

Manuel Álvarez Torneiro

Miguelanxo Fernán Vello

Lino Braxe

Isidro Novo

Modesto Fraga

Olga Novo

Lupe Gómez

Emma Pedreira

Xoán Abeleira

 

Bio-bibliografía:

Xavier Seoane (A Coruña, 1954). Estudou Filoloxía Románica en Compostela, e é hoxe profesor de Lingua e Literatura Galega en A Coruña, onde tamén impartiu, entre outras, Literatura Universal e Técnicas de Expresión Escrita. Desde 1975 ven desenvolvendo a súa actividade nos terreos da creación literaria, da arte e na animación cultural, tanto en prensa e revistas, como conferenciante. Nas décadas dos setenta e oitenta participou nas actividades dos grupos “A Carón” e “Galga”. Ten colaborado, entre outras, en publicacións como Teima, Man Común, Grial, Nordés, Agalia, A Nosa Terra, La Voz de Galicia, El Ideal Gallego, El Correo Gallego, El País, Luzes de Galiza, Gran Enciclopedia Gallega, Microfisuras…

Desde hai anos vén organizando na cidade da Coruña debates, conferencias e tertulias de carácter artístico, literario e cultural, así como participando en cursos literarios, na coordenación de premios literarios e na impartición de obradoiros de poesía e literatura.

En colaboración con Raúl Reguera publicou o libro “Poesía experimental” (1978). O seu primeiro poemario individual foi “Os bosques encendidos” (1981). Logo editaría “A caluga do paxaro” (1979), “Presencias” (1985), “Iniciación e regreso”(1985) co que recibiu o premio Cidade da Coruña en 1982, “O Canto da Terra”(1987), “Regreso e Advenimento” (1990), “Eu tamén oín as voces do orvallo” (1994), “Umbral de Vida” (1996), premio Esquío de poesía, “Don do horizonte” (1999) -que abrangue a súa obra poética reunida, á que engade os volumes “A néboa invisíbel” e “Agra da Brea”-, “Dársenas do ocaso” (2002), 1º premio Caixa Nova de poesía e Premio da Crítica Española, a plaquette “Longas augas” (2003), “Vagar de amor e sombra” (2004), “Para unha luz ausente”, premio Espiral Maior de poesía (2006), “Do ventre da cóbrega” (2008) e “Raíz e soño” (2009, Ed. Trifolium).

En 2010 saíu publicada a edición castelá do seu libro de poemas “Dársenas do ocaso”, pola autoridade portuaria de A Coruña.

En colaboración con Manuel Rivas escribiu en dúas noites, e publicou posteriormente o poemario “Anisia e outras sombras” (1981), unha experiencia de escrita a catro mans. Colaborou nas antoloxías poéticas “De Amor e Desamor I” (1984) e “De Amor e Desamor II” (1985), así como no volume e CD de aniversario “De amor e desamor” (2009, Deputación de A Coruña).

Editou no seu día un libro de reflexións e aforismos titulado “Arca cotidiana / Irispaxaros” (1984), ao que seguiría un novo volume de aforismos: “Da rocha imantada” (2010, Laiovento).          O gravador Manuel Facal realizou a carpeta de gravados “As quatro estacións”, sobre poemas de Seoane, e o libro de artista “Irispaxaros”, sobre aforismos do autor.

Con Manuel Rivas, Antón Baamonde e Lino Braxe, foi fundador e animador da revista e do foro “Luzes de Galiza”. Ten traballado en proxectos de vídeo: “O pintor Luis Seoane”, “Luis Seoane, escritor” e “Arquitectura galega actual”. Participou como comisario na organización de exposicións relacionadas co mundo das artes (“Leopoldo Nóvoa”, “Mundos”, “Figuraciós”, “Isaac Díaz Pardo”, “O cómic galego”, “Luís Seoane e o libro galego na Arxentina”, “Urbe, Natura, Cosmos”, “Alberto Datas”…) e colaborou con textos sobre arte en catálogos de exposicións e libros colectivos. Coordenou o libro de conferencias “A cultura e a criatividade galegas cara o ano 2000”, e, ademais de ensaios sobre fotógrafos como Vari Caramés e Manuel Vilariño, prologou os volumes “A Coruña entre séculos” (2000) e “Momentos coruñeses” (2001).

En 1989 publicou, en colaboración con Lino Braxe, a escolma de textos radiofónicos de Luís Seoane, “Galicia Emigrante”. Tamén en colaboración con Lino Braxe editou o volume de colaboracións radiofónicas de Alvaro Cunqueiro, “A máxia da palavra” (1991), o volume “Luís Seoane e o cine” (1994), “Luís Seoane e o teatro” (1996) e “Luís Seoane: Textos sobre arte” (1997). En 1990 saíu á luz o seu libro “Identidade e convulsión: Palavra e imaxe da nova arte galega”, e, en 1994, “Reto ou rendición”, análise dos presupostos teóricos e criativos da arte galega contemporánea. Posteriormente publicou o ensaio “A voz dun tempo. Luis Seoane: o criador total” (1994), Silverio Rivas (2002, Deputación de Pontevedra), “Alberto Datas” (2008, Deputación de A Coruña), “Manuel Facal” (2009, Ed. Dardo). Con Antón Patiño publicou o ensaio-manifesto “Hai suficiente infinito” (1999).

Nos últimos anos, dentro dun proxecto de carácter cultural, artístico e humanístico, publicou, sobre o mundo do libro e da lectura, o ensaio “Atravesar o espello” (2000, Ed. Xerais), que constitúe unha defensa do libro e da lectura; “O sol de Homero” (2002, Ed. Xerais), que plantexa unha defensa da poesía no mundo contemporáneo, e “Saudar a vida” (2007, Ed. Xerais), unha aposta polas humanidades, en relación coa ciencia e a tecnoloxía, no marco da sociedade actual. Está no prelo o cuarto volume do proxecto (Ed. Xerais), “Todos somos Ulises”, unha defensa dunha educación humanista e democrática.

Na narrativa, editou a novela “Ábrelle a porta ao mar” (2000, Ed. Espiral Maior), o conto infantil “Historia do can que caeu no tinteiro” (2007, Ed. El País e Editorial Galaxia) e a novela de ámbito infantil-xuvenil “Filiberto e Sofonisba” (2010, Ed. Tambre-Edelvives).

Ten realizado exposicións de poesía visual e experimental en A Coruña, Compostela e no Estado Español, e participado en mostras de mail art.

A súa obra poética –traducida a varios idiomas- foi seleccionada en múltiples antoloxías de poesía galega actual. Entre outras, pódense sinalar: “Escolma da poesía galega, 1976-1984” (Sotelo Blanco, 1984), “Desde a palabra, doce voces”(Sotelo Blanco, 1986), “Antoloxía da poesía galega erótica e amatoria” (O Castro, 1988), “Poesía Gallega de Hoy” (Visor, 1990), “Fin de un milenio” (Libertarias, 1991), “50 anos de poesía galega” (Penta, 1994), “Poesía gallega actual” (Litoral, 1996), “Antologia de poesia galega” (Universidade de Campinas, Brasil, 1996), “25 anos de poesía galega: 1975-2000”(Biblioteca Galega 120, 2002), “Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000”(Tris Tram, 2003), “Antoloxía poética (1990-2003. Galeuzca)” (2003, en galego, vasco e catalán), “Poetas galegos do século XX” (Espiral Maior, 2004), “Poesía suspensa” (Espiral Maior, 2008), ”Poemas coruñeses” (Espiral Maior, 2008), “Dix-sept poètes galicines” (Universidade A Coruña, 2008),“Poeti spagnoli contemporanei” (Edizione dell’ Orso, 2008), “El otro medio siglo. Antología incompleta de poesía iberoamericana” (Espiral Maior, 2009), “Breogan’s Lighthouse” (Ed.. Xerais, 2010).

 

Poética:

Hai poderes, facultades e horizontes no ser humano que non poden espertar, explorar ou potenciar as ciencias empíricas ou puras nin as máis variadas técnicas ou tecnoloxías; experiencias que están, mesmo, para alén dos campos específicos das ciencias humanas ou sociais, aínda que todo, loxicamente, na condición humana, estea relacionado de maneira intrínseca e inexorábel. Mais hai ámbitos cuxo coñecemento e indagación, de non seren realizados pola poesía, non haberá posibilidade de seren desvelados. Neste sentido, a poesía é unha exploración diferenciada e peculiar nas raíces ontolóxicas e históricas, individuais e sociais, do ser humano: atinxe a totalidade do individuo e a súa vida coa natureza e a sociedade, nun degrao sutil e complexo dificilmente delimitábel.

Intúo, contra o que opinan os profetas e teóricos da “morte da arte” -que a veñen defuncionando acotío cando menos desde hai un par de séculos-, que as artes e as humanidades non só han de dar unha gran batalla no presente e no futuro, senón que son imprescindíbeis fronte ao férreo imperio do produtivo, do mercantil e do utilitario, así como para combater a reducción alienante e escravizadora que do noso horizonte ontolóxico, moral e espiritual pretenden concepcións da sociedade e da vida tan lesivas e destrutoras como a do capitalismo neoliberal. A poesía, como o conxunto da cultura (científica, social, humanística, artística…) está chamada a dar unha grande loita por ensanchar os horizontes do humano alén da explotación e alienación que pretenden colonizar sine limite o “mundo da vida”, reducíndoa a niveis de cousificación e banalidade, cando non de verdadeira escravitude laboral, espiritual e moral.

A poesía é unha chama que non se pode extinguir no ser humano, no en tanto este non sexa unha simple prótese mecánica e a vida unha realidade sen horizonte nin sentido. A poesía é un alento que o home balbuciu na orixe e o acompañará ata a fin. É a outra voz, a interior, a talvez, por inútil e menos valorada, máis intensa e máis libre.

A palabra, como fundamento do humano, non pode ser substituída. A palabra é, quizais, coa fisicidade corporal e a cópula ou vínculos amorosos e afectivos, a forma de máis radical gravitación do ser humano na realidade. É un dos ámbitos cernais de emanación da palabra substancial, a que esperta e revela, fundamenta e encarna.

Cando penso na poesía, sei que aínda este estraño e ambivalente animal que somos os seres humanos (anxo e besta, celebración e excremento, empatía e barbarie…) pode alentar con toda a continxente nobreza e albedrío diso que, ben ou mal, ás veces de maneira irrisoria ou catequista, damos en chamar espírito. Por iso a poesía debe abalar entre a fundación dunha permanente  transcendencia e a caries coercitiva do real, entre a celebración e o naufraxio da vida. A poesía é esa inmensa melancolía que o home nunca dará saciado, mais grazas á cal se mantén nas expectativas dunha tolerábel esperanza ou aquiescencia do vivir.

Os límites do coñecemento, do soño, da certeza, da respiración e da dúbida son os límites da palabra. Onde non hai palabra non hai ser, comunicación nin esperanza. Por iso sempre poderemos intentar a compañía dunhas salvadoras, fráxiles, inútiles palabras.

 

Poemas:

Que non morra xamais en ti a beleza

e viva eu un milleiro de anos a cantala

os corpos que apodrecen son os que non amaron

 

os corpos que apodrecen son os que non amaron

que viva sempre en ti esa mocidade

nunha viaxe de retorno sígate á eternidade

 

nunha viaxe de retorno sígate á eternidade

irrádianse entre as flores maxia e voo das aves

no mar esvara o peixe como un labio

 

no mar esvara o peixe como un labio

que non morra xamais en ti a beleza

e viva eu un milleiro de anos a cantala

 

os corpos que apodrecen son os que non amaron

 

(Iniciación e regreso,1985)

 

 

BESTIARIO

A Miguel González-Garcés

 

Resoa a pancadiña dun insecto na terra

un peixe vai boiando polo ceo

 

os gatos son madeixas e ennovélanse

as denosiñas feren as gorxas que celebran

 

pousan no patacal escaravellos

os ratos soñan co paraíso dos celeiros

 

a barbantesa elixe un amor bébedo

o silencio emana silencio entre as abellas

 

torpes tartarugas adiantan ás lebres

paxaros descoñecidos e silentes

beben a pel

 

na sombra tecen morte altos morcegos

 

no corazón do mundo hai unha pomba quieta

 

O canto da terra

 

 

A DANZA

 

Danzaremos.

Danzaremos.

No azul danzaremos.

 

Danzaremos por riba do silencio,

detrás do corazón, na paz dos ceos,

para alén do desexo danzaremos.

 

Os brazos alzaranse ata as estrelas

para os astros saber do noso anhelo.

 

Danzaremos vestidos e desnudos,

danzaremos cantando alegremente.

Danzaremos como de ter nacido,

de ter soñado a luz amañecer.

 

Danzaremos en ti e en min danzaremos.

Danzaremos.

Ata morrer danzaremos.

 

Eu tamén oín as voces do orvallo

 

 

DON DO TERRESTRE

 

A Carlos Gurméndez

 

Consólame na terra. Só nela arelo ser.

 

Que un día do meu corpo se alimenten

os paxaros e insectos.

Que de min se ergan árbores ao alto firmamento.

 

Quero alzarme nos froitos que afague a brisa tépeda,

sentir

que os animais me senten

no seu fociño leve.

 

Que a bolboreta pase

tocando coas súas ás a luz da miña ausencia.

O cabalo, a galope, presinta o meu destino

alvorozadamente.

 

Consólame, consólame na terra.

Non agardo outro reino.

 

Umbral de vida

 

 

PERMANENCIA

 

Pasaron moitos séculos, longas guerras.

A lágrima inundou searas de deserto e de desterro.

Bradou vasto o silencio do amplo océano.

Sangrou o arado abrindo o terrón cruel.

 

¿Como cantan aínda os paxaros na maceira?

 

A néboa invisíbel-Don do horizonte

 

 

DA BELEZA QUE PASA

 

Qué fermosas, e lentas, esas tardes…

 

 

A luz a traspasar o neboeiro

cun ouro lento e fráxil,

a brancura da nube, cegadora e salvaxe

ou o incenso do azul a rebordar

alén dos horizontes e dos cabos…

 

 

Qué fermosas, e lentas, esas tardes…

 

 

Máis aló da mirada,

que haxa mundos sumidos

na beleza do espacio, ¿que supón

para a túa fortuna e o teu fracaso?

 

 

Nin o eco do canto dos cisnes destrozados

ou as brasas do sol pervivirán

cando a noite se adentre nos teus ollos

e a chuvia das estrelas acribille o espacio.

Dársenas do ocaso

 

 

 

A PATRIA

 

 

Pregúntasme o que eu penso da patria.

 

 

A patria, para min, é o olor a brea,

as abellas voando sobre as flores silvestres,

unha vaga lentura nos días de setembro.

 

 

Patria son os amigos,

a miúda rapaza

que xogaba comigo ao xadrez

nos antigos diváns dun derruído café,

certas rúas perdidas

e discretos paseos,

os bancos

dunha praza en penumbra ao entardecer.

 

 

Patria son os pesqueiros remontando

o azul promontorio

da Torre de Hércules,

as pombas arrolando

nos tellados azuis do Casco Vello,

un tremor silencioso nos cristais da xanela

cando o día atardece.

 

Qué pode ser a patria

máis que a dentada

nas primeiras cereixas,

o coche escangallado na barriada

en que liabas o primeiro cigarro

con tremor e con medo,

a inquedanza no rostro

do teu pai que comeza a envellecer,

o neboeiro perdido no infinito dos ceos,

a cerva que era amor nunha cantiga vella.

 

 

Porque a patria non son, serán nin foron nunca

as sombras de uniforme,

as damas ominosas de encaixe duro e negro,

o xeo na mirada

do freire que asexaba de esguello tras dos lentes

namentres esnicaba nunha verruga vella

nun estrado debaixo dun ouro e sangue acedos.

 

 

A patria non será xamais un mapa,

unha estatua, un suxeito de etiqueta.

 

 

Quizais a patria só é ese ceo indefinido

pasando misterioso sobre o mar que entardece.

Un arrecendo a lume e a romeiro

entre cegas papoulas e estralotes violetas.

Uns ollos que contemplan

a chuvia das estrelas silenciosas

sobre o horizonte nu das últimas ribeiras.

 

 

(Dársenas do ocaso, 2002)

 

 

LOIS PEREIRO POLO CANTÓN DE PORLIER

 

Tiña luz de urogalo e neve branca

camiñando no absorto azar das rúas

con lenes gabardinas capicúas

da distancia, do spleen e da retranca.

 

 

Subido o colo, a mirada, franca,

despedía a aureola das máis núas

e elípticas volutas que das súas

mans fuxían aos búnkeres da Banca.

 

 

Pero o destino foi con el avaro,

e as poutas máis indómitas cercaron

o seu bosque de brasa estremecida.

 

Nas laxes do Cantón do desamparo

foi un Porlier que as sombras contemplaron

viaxar alén do amor, da morte e a vida.

(Vagar de amor e sombra, 2004)

 

 

 

 

REGÁLAME OS TEUS OLLOS

 

 

REGÁLAME os teus ollos.

Son pétalos que arrastran longas augas.

Regálame os teus labios.

Son raíces da luz máis necesaria.

 

Deixa

que os nosos corpos se alcen

á intacta eternidade dun grito ou dun disparo.

 

Regálame o solpor de tódalas derrotas,

a máis lenta promesa dos días e dos anos.

 

Alaga o corpo en min,

cerva de morte e sangue,

coitelo en terra viva, trobón de escuridade.

 

Regálame, na chuvia,

unha mirada nova,

un lóstrego

que abrase para sempre a miña carne.

 

Regálame o camiño

dese escuro arreguizo que desce até o teu ventre

desde a dozura de alga e de camelia

dos teus pequenos seos como seixos nacidos

das mareas máis longas de todos os abrazos.

 

Que nunca naufraguemos

senón onde se ceguen os teus ollos,

augas lentas e puras

dun silencio tecido de porcelana branca.

 

Pero antes

regálame a apagada cerdeira da túa voz,

o canto mudo

do teu nome esquecido na congoxa das horas,

a sagrada fartura do teu corpo

como a videncia núa dunha morte

infindamente longa.

 

Porque só

para sentir as raíces

desta vida nacida da aflición

é que trabo, a beixos, o teu

corpo, esa barca,

ese misterio inorde e silencioso.

 

Que tamén os asasinos

e os derrotados

poden mirar, un día, a luz

nos ollos de quen aman ou quen odian.

 

Cégame ti, ferida

maior do esquecemento,

piedade miña longa,

palabra última

de todos os naufraxios

da miña hora.

 

Porque ben sei

que estamos

perdidos,

que estamos

eternamente sós.

 

Por moito que a lúa, namorada, estea con nós,

tamén a morte, un día, ha de cegarnos.

 

Porque un día virá

a morte, amor,

e roubará os teus ollos.

De nós non quedará máis que a homenaxe

dunha rosa secreta de misterioso fogo

nun deserto infinito de lodos e de sombras.

 

Regálame os teus ollos.

Son pétalos que arrastran longas augas.

Regálame os teus labios.

Son raíces da luz máis necesaria.

 

 

(Para unha luz ausente, 2008)

 

 

DA ESCURA LOITA CEGA

 

 

O que precisas

é un machado enterrado na terra.

O anel azul dun cervo.

 

Non hai bolboretas nos ollos dos asasinos

que rexen os destinos das lampreas.

 

Algúns rezan, murmuran, erguen deuses.

 

Que esperanza che queda

fronte a tanta cegueira?

 

Desenterra o machado, mira a alba.

 

Comeza a andar na brétema.

 

(Do ventre da cóbrega, 2008)

 

 

A MULLER DE BARBAZUL

 

 

Aínda que fose a peste

abrirei.

 

Aínda que fose a merda,

a úlcera,

o medo.

 

Aínda que fose o nervio

roído pola serra,

o cravo

na pel

que impulsa o martelo.

 

Aínda que fose o ventre

da alimaria,

o exterminio do cervo

nas montañas d´El Rei.

 

Aínda que fose a urna

da cinsa,

o desleixo

e a conxura da tebra.

 

Non haberá razón

para determe.

A gadaña da morte,

o cancro

da delación,

a xugular do medo,

o esplendor da tristeza.

 

Sabes que un día abrirei

e esquecereite.

 

Aínda que fose o sol,

a luz…

 

Aínda que fose o amor.

 

 

(O clamor da pouta, revista Grial, 2010)